ცოტა რამ "სტრიპტიზის" შესახებ

დღევანდელი ჩემი ამოცანა ასეთია - რაც შეიძლება მოკლედ უნდა გიამბოთ "სტრიპტიზის" შესახებ. სხვაგვარად გვერდში ვერ ჩავეტევი. პრინციპში, მროჟეკი ამის საშუალებას მაძლევს, პრინციპში ნიკა თავაძის დადგმაც სამეფო უბნის თეატრში, პრინციპში სტრიპტიზი მარტივი მეტაფორაა როგორც დრამატურგის, ისე რეჟისორის სურვილ-ამოცანების ამოსაცნობად. სიშიშვლე, როგორც ადამიანის ფსიქიკისა და ე.წ. შინაგანი თავისუფლების საზომი, თავისუფლებისა სრულიად უცნობი სამყაროს წინაშე.

24 საათი 26.04.12

გასული საუკუნის 68 წელს დაწერილი ტექსტი პოლონელი სლავომირ მროჟეკისა, რომელიც კაპიტალისტურ სამყაროში თავის დროზე ემიგრანტი იყო და, შესაბამისად, ადამიანის შინაგანსა თუ ფიზიკურ თავისუფლებაზე წერა კარგად გამოსდიოდა, აქტუალურადაც ჟღერდა და შესაძლოა, ეპოქალურადაც, დღეს ბევრი ლიტერატორისთვის ან ბანალური გახდა, ანდა ენა მოუძველდა. შეიძლება, ორივე მოსაზრებას გარკვეულწილად ვეთანხმებოდე. მაგრამ, მიუხედავად ამისა, მისი "სტრიპტიზი" მაინც ძალიან საინტერესოდ ჩანს თბილისის სამეფო უბნის თეატრის სცენაზე. ამას მრავალი მიზეზი აქვს. პირველი და უმთავრესი ის არის, რომ ადამიანის "გაშიშვლების" იდეა თანამედროვე ადამიანისთვის ისეთივე პროვოკაციული და მიმზიდველია, როგორც უწინდელთათვის და ეს მოტივი მაინც ფსიქოლოგიურ თეატრთან გვაკავშირებს. ეს ფსიქოლოგიზმი თანამედროვე ქართულმა თეატრმა რატომღაც ძალიან სასტიკად შეიძულა, სამეფო უბანში კი ჯიუტად აგრძელებენ. შესაბამისად, ამ თეატრის მორიგი წარმოდგენა, რა ძალიან უცნაურიც არ უნდა იყოს, უკვე განსხვავებულია...

მეორე - მროჟეკი ქართულ სცენაზე წარმოადგენს თანამედროვე დრამატურგიას, მიუხედავად იმისა, რომ დღეისთვის პოსტსაბჭოთა სივრცის 70-80-იანი წლები ისტორიის ობიექტი უფროა, ვიდრე ტექსტუალური ობიექტი, რომელშიც სისხლი ამწუთას მოძრაობს.

მესამეც - ნიკა თავაძის მიერ სამეფო უბნის თეატრში დადგმულ "სტრიპტიზში" ბევრი რამ არის ისეთი, რომელიც დადგმის კომერციულ წარმატებასაც უზრუნველყოფს. ამავდროულად, მასში არსებობს დისკურსი ადამიანებზე, რომელიც ისეთ საკითხებს უკავშირდება, ყველა დროსა და გარემოში რომ პოულობს თანამედროვეობასთან კავშირს. ეს უკანასკნელი ფაქტორი უწინაც და დღესაც თეატრალური წარმოდგენის გარანტირებულ წარმატებას წარმოადგენს.

მროჟეკის პიესაში მამაკაცი პირველი ანდა მამაკაცი მეორე ძალადობის შედეგად უცნობ სივრცეში აღმოჩნდებიან. დრამატურგი პიესაშივე ითხოვს, აუცილებლად იყოს ოთახი, რომელსაც ორი კარი ექნება. ერთი სიტყვით, ითხოვს ყოფით გარემოს. ნიკა თავაძემ, მხატვარ მურაზ მურვანიძესთან ერთად, დრამატურგის მოთხოვნას გვერდი აუარა და დაქანებულ დისკოზე, სრულიად ნეიტრალურ სივრცეში დასვა ორი ფიგურა. სივრცულმა მონუმენტალიზმმა თავიდანვე მოგვიწოდა, საოცარი განზოგადების მცდელობა გამოგვეჩინა. უცნობი ხელი დამწყვდეულ ადამიანებს აშიშვლებს. პიესა, სადაც ორი განსხვავებული ადამიანის ფსიქოპორტრეტი იკვეთება, ისედაც ანზოგადებს მათ საწყისებს, პრინციპულობით შენიღბული ადამიანის შიშსა და მასთან შედარებით ბევრად თავისუფალსა და ძლიერ ნებას. თითქოს რა არის აქ გასარკვევი, მაგრამ თუკი პიესას წაიკითხავთ, მიხვდებით, რომ მთავარია ტექსტის წაკითხის მანერა, ზოგადი ფორმა და დეტალები, რომელმაც მაყურებელს ერთი მხრივ მხიარულების განცდა უნდა შეუქმნას, მეორე მხრივ კი საკუთარ საზოგადოებაში აპოვნინოს პარალელი. ეს ყველაფერი კი არ მოხდება, თუ ვერ ამოიკითხეს, რაც ასე ხშირად ხდება ხოლმე სხვა დადგმებში. როცა არარსებულს კითხულობენ, როცა არსებულის მიღმა იგონებენ ამბავს...

ნიკა თავაძის რჩეული მსახიობების პაატა ინაურისა და დათა თავაძის წაკითხული კი არა მხოლოდ გადაკითხული, არამედ ამოკითხულია. ამაში მათ ტექსტიც დაეხმარა, რომელიც დათო გაბუნიამ თარგმნა, თან ისე, რომ სიბასრე და სისხარტე არ დაუკარგა.

არც ერთი სიტყვით მეტი, არც ერთით ნაკლები. ტექსტი სრულყოფილად არის წაკითხული. წარმოდგენა მხოლოდ 1 საათს გრძელდება. ცვლილება ბოლო ნაწილში ტექსტს არ ეხება, მხოლოდ პაუზაში ვითარდება. თუკი მროჟეკის "სიცოცხლის ტყვეები" ოთახის რომელიღაცა კარიდან ხელებშეკრულები გადიან, თავაძის გმირები რჩებიან სცენაზე, რომელიც შიშველი ადამიანების ესტრადად და შოუდ იქცევა. და მროჟეკის ბოლო მონოლოგი, რომელსაც დუეტში კითხულობენ, არა მორჩილების მანიფესტია, არამედ თავითა და უფლებებით ვაჭრობის აქტი. თუმცა მანამდეა მეტაფორული სირბილი სიმბოლურ წითელ ხალიჩაზე. დიდებისთვის ერთგვარი ბრძოლა იმ ადამიანისა, რომელიც საკუთარ შიშსა და საკუთარ პრინციპებს ტანისამოსს გააყოლებს.

პიესაში მეტი დატვირთვა აქვს პირველ მამაკაცს. ამ შემთხვევაში - დათა თავაძეს. მისი, როგორც მსახიობის მანერულობა თუ ერთგვარი ბზარი, მუდმივად გაპარული ხმასა და ჟესტში, ამ როლისთვის თავადვე განავითარა მლიქვნელი, პირფერი, ვითომ პრინციპებს მოჭიდებული სუსტი პიროვნების შესაქმნელად. თუკი პირველი წარმოდგენით ვიმსჯელებთ, ის მშვენივრად ქმნის სახეს პერსონაჟისა, რომელიც ღია კარში გასვლას ვერ ბედავს და შიშისა და კონფორმიზმს იმით ამართლებს, რომ გასვლით არჩევანის თავისუფლებას მოისპობს. ხოლო იქამდე, სანამ უბრალოდ ზის და უმოქმედოა, ეს თავისუფლება ჯერ ისევ გააჩნია. მთელი დიალოგის სისხარტე მისი მონოლოგის ფორმირებას ემსახურება. ეს სცენაზე მყოფებმა იციან, იცის რეჟისორმაც და მოძრაობა დისკოზე არც ერთი წამით არ აგდებს არც ამ დიალოგის ტემპს და არც ხმამაღალ ნოტაზე გათამაშებულ ისტერიკას.

ამ სტატიის თვალის შევლებამ მკითხველში არ უნდა გააჩინოს აზრი, რომ დადგმა რთული ფსიქოთერაპიული აქტია. სულაც არა. მსახიობები და განსაკუთრებით დათა თავაძე ახერხებენ იმას, სასაცილო და ეპატაჟური დარჩეს წარმოდგენა, მიუხედავად იმისა, რომ მისი შიგთავსი ადამიანების პასუხისმგებლობაზეა. პასუხისმგებლობაზე ვიყოთ ქმედითები თუნდაც ჩვენს მიკროსამყაროში, ეს არის იმაზე, რასაც თუნდაც მამარდაშვილი მოძრაობის აუცილებლობას უწოდებდა.

ნიკა თავაძის ახალი დადგმა სამეფო უბნის თეატრის პოლიტიკის გაგრძელებაა. ერთი მხრივ, თეატრი, რომელსაც არავინ უჭერს მხარს, უნდა გადარჩეს. მეორე მხრივ, გადარჩენისთვის არ დათმონ კავშირი თანამედროვე მაყურებელთან. ეს კავშირი კი იკარგება მაშინ, როდესაც წარმოდგენისა და ადამიანის არსი ერთმანეთისგან ძალიან შორს არის. ეს კავშირი მაშინაც გაწყვეტილია, როცა მაყურებელი ზის და იცინის. რამდენად ზუსტი და რაფინირებულია თავაძის ენა, ხედვა და ტექსტის არჩევანი მისთვის საინტერესო პრობლემის განსახილველად? ამაზე ბევრად ვრცელსა და სპეციფიკურ ტექსტებში შეიძლება საუბრის გაგრძელება. ჩვენს მკითხველს კი ვურჩევთ, ნახონ მროჟეკის "სტრიპტიზი", რათა ცოტათი მაინც გაახსენდეთ თეატრალური კომედიების ბასრი ამოცანები და თეატრის მისიაც.

ცო­ტა რამ "სტრიპ­ტი­ზის" შე­სა­ხებ

ცოტა რამ "სტრიპტიზის" შესახებ