2012 წლის გაზაფხულის ბოლო დღეს ამ ქვეყნიდან წავიდა ქართველი ხელოვნების ისტორიკოსების მეორე თაობიდან უკანასკნელი - ქალბატონი რუსუდან ყენია.
24 საათი 07.07.12

2012 წლის გაზაფხულის ბოლო დღეს ამ ქვეყნიდან წავიდა ქართველი ხელოვნების ისტორიკოსების მეორე თაობიდან უკანასკნელი - ქალბატონი რუსუდან ყენია.
"სრულიად საქართველომ" ალბათ არა, ხელოვნებათმცოდნეეებმა, ისტორიკოსებმა, ეთნოგრაფებმა, მუზეუმის მუშაკებმა, მხატვრებმა, თბილისის სამხატვრო და სასულიერო აკადემიების კურსდამთავრებულებმა და პედაგოგებმა, მრავალრიცხოვანი მეგობრების ოჯახებმა კი უწყან ქალბატონი რუსუდანის ვინაობა; იციან, რომ ის იყო შუასაუკუნოვანი - მეტადრე XI-XIII საუკუნების - თუ XIX-XX საუკუნების ქართული ჭედურობა-ოქრომჭედლობის ცალკეული ნაწარმოებების (მათ შორის - ხახულის კარედის!) თუ მათი ჯგუფების (მაგ., ოთხთავების ყდების და თომანიანთა გვარის ნახელავის) შემსწავლელი; რომ ხელმტკიცე და ფაქიზმა რესტავრატორმა მან თავდაპირველი სახე არაერთ ხატსა თუ მოჭედილობას დაუბრუნა.
ახლობელთა და შორებელთა ისიც მოეხსენებათ, რომ რ. ყენია მარტოოდენ "აკადემიური მეცნიერი". მეცნიერებაშიც და მოვლენების დამოკიდებულების მხრივაც გიორგი ჩუბინაშვილის ერთგული მოწაფე, ის მისთვის მშობლიური ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტის დიდი და მცირე საქმეებისა და წამოწყებების გულმხურვალე მონაწილე და თაოსანთაგანიც იყო, კომუნისტური პარტიის ადგილობრივი უჯრედის ხელმძღვანელობაც კი ირგუნა, რათა თანამშრომლებისთვის შემაწუხებელი "ღონისძიებები" და თვით "პარტიული ხელმძღვანელობის" რისხვა აერიდებინა) - და ნაცნობ-ნათესავების ჭირი და ლხინი გულთან მიჰქონდა; ყველა ღონეს ხმარობდა ნაშეგირდალთა გზაზე დასაყენებლად - და ჩვენებური მუზეუმების მართვის მოგვარებასა და კოლექციის მდგომარეობის გამოსწორების მცდელობისთვისაც კვირეები და თვეები შეულევია.
ამიტომაც გადადო ქ-მა რუსუდანმა დაუნანებლად გვერდზე "საკუთარი" საკეთებელი და წლების განმავლობაში აღრიცხავდა ზემო სვანეთის სიძველეებს (ამ მასალის მოწესრიგებაზე იგი - რამდენიმე თვის გამოკლებით - ბოლომდე მუშაობდა - ოქტომბერში კი 88-სა გახდებოდა...); ამიტომაც უზიარებდა ასე უშურველად თეორიულსა და პრაქტიკულ ცოდნას თავის სტუდენტებს და სულაც "უცხო პირებს" - უშუქობისა და გაუთბობლობისაც, დაღლისა და ავადმყოფობის მიუხედავადაც... ამიტომაც უკირკიტებდა საათობით საქართველოს მთიანეთის - უწინარესად, ისევ და ისევ სვანეთის - საჭირბოროტო პრობლემებსა ანდა სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის საქველმოქმედო კომისიისთვის წარდგენილ პროექტებს....
ცხოვრების ორომტრიალში, ზოგჯერ უნებურად წუთისოფლის ფაციფუცში ჩართულს, ქ-ნ რუსუდან მდურვაც, შეხვედრა და საყვედურებიც, იქნებ რამ შეშლია კიდეც... მაგრამ ჩვენებური ანდაზისა არ იყოს, "წყალნი წავლენ და წამოვლენ" ხოლო დარჩება - კეთილი ნაღვაწი.
ამის ნიშანი ხომ არ არის, რუსუდან ყენია საამსოფლო განსასვენებლისკენ სულთმოფენობას, სიონის ტაძრიდან რომ გაასვენეს....
დიმიტრი თუმანიშვილი
გ.ჩუბინაშვილის სახელობის ქართული ხელოვნების ისტორიისა და ძეგლთა დაცვის კვლევის ეროვნული ცენტრი