გერმანელები და რუსები - გამოფენა სისხლის გარეშე...
ივნისის ბოლოდან დაიწყო გერმანია-რუსეთის კულტურული წელი, ის, ძირითადად, კულტურული დიალოგით აღინიშნება.
24 საათი 07.08.12
მე-14 საუკუნის გერმანული რელიეფი "რუსი მონადირეები"
ივნისის ბოლოდან დაიწყო გერმანია-რუსეთის კულტურული წელი, ის, ძირითადად, კულტურული დიალოგით აღინიშნება.
მაგრამ ეს დიალოგი საოცრად მასშტაბურ ღონისძიებებს წარმოადგენს. მათ შორის ამ ეტაპზე ყველაზე მნიშვნელოვანია ორმხრივი გამოფენა - "გერმანელები და რუსები - ისტორიის 1000 წელი". ის ჯერ მოსკოვში გაიხსნება, შემდეგ ბერლინს წაიღებენ. წინასწარ გვპირდებიან, რომ ამ ექსპოზიციაზე არ იქნება ის, რასაც ჩვენგან უმეტესობა აუცილებლად წარმოვიდგენთ - "არც იარაღი, არც სისხლი, არც ომი..."
ასეთი პროექტისა და, მით უფრო, ამ დაპირების შემდეგ არაერთი აზრი მოდის თავში. რაზე ისაუბრებენ რუსი და გერმანელი კურატორები ამ გამოფენით, თუკი გვერდს აუვლიან იმ მოვლენებს, რომელზე რეაქციაც ამ ორი ერისგან დღემდე ასი ათასობით მსხვერპლის შთამომავალს ჯიუტად აინტერესებს. გვაინტერესებს იმის მიუხედავად, რომ გარკვეული პასუხები და სინანული გამოხატულია. თუმცა გამოხატულებაში აბსოლუტური ჩემპიონია გერმანია, როგორ იაზრებს საბჭოთა კავშირის დანაშაულს რუსეთი - ამაზე საუბარი ძალიან რთულია, რადგანაც არა მხოლოდ არტისტულ წრეებში, არამედ თავად სამეცნიერო დისკურსში რუსეთი თითქმის მტრად აცხადებს ყველა მკვლევარს, რომელიც საბჭოთა კავშირის დანაშაულებრივ ქმედებაზე საუბარს საჯაროს ხდის.
კიდევ ბევრი ვარაუდის თქმა შეიძლება ამ გამოფენის შესახებ, თუმცა ვარაუდი ნამდვილად არ იქნება, თუკი ვიტყვით, რომ "გერმანელები და რუსები" ძალიან პოლიტიკური პროექტია, რომელსაც აბსოლუტურად გარანტირებული აქვს რუსეთ-გერმანიის მეგობრული პოლიტიკური ელიტის სიმპატიის დამსახურება. სიმპატია ფულს უდრის და აქვე იმასაც ვკითხულობთ, რომ პროექტი საოცრად მაღალბიუჯეტიანია.
გამოფენა 5 წლის განმავლობაში მზადდებოდა, ანუ იქამდე, ვიდრე გერმანია-რუსეთი "საერთო კულტურულ წელს" დაგეგმავდა. გამოფენის ორგანიზატორები არიან რუსეთის ისტორიის სახელმწიფო მუზეუმი და გერმანიის პრუსიული კულტურული მემკვიდრეობის ფონდი. ანუ ფონდი, რომელიც სახელმწიფო სტრატეგიას ახორციელებს კულტურის სფეროში. მას შემდეგ, რაც გერმანია-რუსეთის კულტურული წელი დაიგეგმა და გამოფენა მთავარ მოვლენად იქცა, ორგანიზატორებს დამატებითი თანხების მოძიება გაუადვილდათ.
მეოცე საუკუნის ისტორიის ბნელი და სისხლიანი წლებისა და მოვლენების თავიდან არიდების ჩანაფიქრი გამოფენის შენაარსობრივ ფრაგმენტულობას განაპირობებს. თუმცა არის მეორე მხარეც, ეს გამოფენა ამ ორი ქვეყნის ისტორიის იმ მონაკვეთებს წარმოაჩენს, რომელიც მეოცე საუკუნის მათეულმა გამოცდილებამ მსოფლიო საზოგადოებისთვის დაჩრდილა. ამას გარდა, გერმანელები და რუსები მოიგონებენ იმას, რისი მოგონებაც დღეს ყველაზე მეტად ესაჭიროებათ - ერთობის, მსგავსებისა და საერთო დადებითი ინტერესების.
მაგრამ არც ასე მარტივად არის საქმე... გარკვეულ ინტერვიუებში ამოვიკითხავთ საინტერესო ციტატებს. საორგანიზაციო ჯგუფში ჩართული პროფესორი ვილფრიდ მენგინი აღნიშნავს, რომ დიდი ექსპოზიცია ჰიპერტექსტების მიხედვით არის აგებული. შემდეგ კი განმარტავს, რომ გამოფენაზე წარმოდგენილი იქნება ისეთი არტეფაქტები, დოკუმენტაცია და სხვა ტიპის მასალა, რომლის გაცნობის შემდეგაც დამთვალიერებელი თავად მოიგონებს იმ პროცესებსა და მოვლენებს, რომელსაც ექსპოზიცია დაწვრილებით არ ეხება. აქვე იმასაც ამატებს, რომ აღნიშნული პროექტი პოტენციური სტუმრებისგან არა მხოლოდ გამძლეობა-ნებისყოფას საჭიროებს, არამედ ერუდიციასაც ითხოვს, რადგან იოლი არ იქნება ყველა წარმოდგენილი ექსპონატის შენიღბულ კონტექსტთან დაკავშირება.
სიმართლე გითხრათ, აღნიშნული პროფესორის და ორგანიზატორის მინიშნებები იმაზე უფრო საინტერესოა, ვიდრე პროექტის ევროპულ პრესაში წარმოდგენილი აღწერილობა. თუკი გავითვალისწინებთ რუსი და გერმანელი კულტუროლოგების სიბეჯითეს და იმას, თუ ძირითადად როგორი სიღრმის გამოფენებს მართავენ, უნდა ვივარაუდოთ, რომ გამოფენა, რომელსაც ერთი შეხედვით ძალიან სწორხაზოვანი პოლიტიკური კონტექსტი აქვს, დატვირთული იქნება შრეებითა და რთულად, ძალიან რთულად დასაძლევი კონტექსტებით.
მეეჭვება, ქართულ მედიაში ამ დიდი პროექტის განხილვა უახლოეს ხანებში მოხდეს. ბევრად სავარაუდოა, ის რომელიმე ჩემმა კოლეგამ უკვე გვიან შემოდგომით ბერლინში მოინახულოს. სანახავი კი ნამდვილად არის. ის, რაზეც რუსები და გერმანელები საგამოფენო დარბაზებში დაფიქრდებიან, ირიბად, რიგ შემთხვევაში კი პირდაპირ ჩვენც შეგვეხება.