როგორ მოვხვდეთ პანთეონში?
ლაშა ბუღაძის ახალი პიესა მუსიკისა და დრამის თეატრის სცენაზე
24 საათი 28.04.12
ლაშა ბუღაძის ახალი პიესა მუსიკისა და დრამის თეატრის სცენაზე
ბოლო პერიოდის ვასო აბაშიძის სახელობის მუსიკისა და დრამის სახელმწიფო თეატრის სარეპერტუარო პოლიტიკა ორიენტირებული იყო უცხოურ კლასიკურ და თანამედროვე რეპერტუარზე (თუ არ ჩავთვლით ეროვნულ კლასიკას გ. ერისთავის "გაყრა" - რეჟისორი დავით დოიაშვილი). რეპერტუარის გამრავალფეროვნების მცდელობად უნდა ჩაითვალოს თანამედროვეობის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი და "დადგმადი" დრამატურგის ლაშა ბუღაძის პისების ბოლო კრებულიდან ერთ-ერთის - "პანთეონის" განხორციელება ამავე თეატრის სცენაზე. უნდა ვაღიაროთ, რომ ლაშა ბუღაძის პიესები რეჟისორებში დიდ ინტერესს იწვევს. ამის დასტურია ის, რომ "პანთეონი" უკვე მეორედ განხორციელდა. მანამდე იგივე პიესა ახმეტელის თეატრში დიმიტრი ხვთისიაშვილმა დადგა. სპექტაკლის საპრემიერო დღეები დღემდე გრძელდება...
მუსიკისა და დრამის თეატრში ბუღაძის "პანთეონის" სცენური ხორცშესხმა რეჟისორმა, მიხეილ თუმანიშვილის მოწაფემ გურანდა იაშვილმა აიღო თავის თავზე. ვერ ვიტყვი, რამდენად კმაყოფილია თავად დრამატურგი, მაგრამ სპექტაკლმა კრიტიკის აღფრთოვანება, ტექსტისგან განსხვავებით, რომ ვერ გამოიწვია, ფაქტია. პრობლემები, რომელიც გურანდა იაშვილის სპექტაკლში გამოვლინდა, პიესის სტრუქტურული, სტილისტური და ჟანრული ქსოვილის ჩარევაში მდგომარეობს. ბუღაძის პიესებს ერთი უცნაური თვისება აქვს, რასაც ვერ "ჩაავლეს" მისმა დამდგმელმა რეჟისორებმა (ეს არ ეხებათ გიორგი თავაძესა და დავით საყვარელიძეს, რომლებიც თავად უკვეთავენ დრამატურგს პიესას და, შესაბამისად, არ არღვევენ პიესის ხერხემალს). ბუღაძისეული ფარსის რომანტიკულ კომედიად გადაკეთებამ, რეჟისორის მიერ პიესის ამგვარმა გააზრებამ დაკარგა ბუღაძისეული ტექსტის ყოფითობა, უშუალობა და სისადავე. სპექტაკლი იწყება და მთავრდება კოტე ფურცელაძის ქორეოგრაფიული ეტიუდებით, რომელიც ცალკე აღებული შესაძლოა ვიზუალურად ეფექტური იყოს, მაგრამ სპექტაკლის დინამიკურობასა და სიუჟეტის განვითარებას უშლის ხელს, ამასთანავე, არღვევს მოვლენათა თანმიმდევრულობას.
ბევრი რომ არ გავაგრძელო, იმაზეც მოგითხრობთ, რა პრობლემა დასვა დრამატურგმა და როგორ მოახერხა მისი მოტანა რეჟისორმა მაყურებლამდე:
ნუთუ კულუარულად მაინც არ მოგიკრავთ ყური, როგორ იბრძვიან, ისწრაფვიან და სიცოცხლეშივე იჭერენ თადარიგს ქართველი მოღვაწეები და მათი ოჯახის წევრები პანთეონში დაკრძალვისთვის? ამ მხრივ, უმართლებთ კიდეც, თუკი ცნობილ ხელოვანს ან საზოგადო მოღვაწეს გავლენიანი "პატრონი" გამოუჩნდა. დამსახურება ერის წინაშე ნაკლებად გათვალისწინებულია, მით უმეტეს ახლა, როცა ყველას ვარსკვლავის სტატუსი მიენიჭა, ვინც კი სამჯერ მაინც გამოჩნდა ტელეეკრანებზე. მიუხედავად იმისა, რომ მთაწმინდისა და დიდუბის პანთეონები ოფიციალურად რამდენიმე ათეული წელია დახურულია, ხელისუფლების ნებისა და გავლენიანი "პატრონის" დახმარებით დასაკრძალი ადგილი ყოველთვის აღმოჩნდება ხოლმე. პრობლემა, რომელიც პანთეონის გახსნის დღიდან დღემდე დგას საზოგადოების წინაშე, ლაშა ბუღაძემ თავის ახალ პიესაში "პანთეონი" დასვა, რომელიც რეჟისორმა ფრაგმენტულად, მაგრამ მაინც თეატრალური ფორმით წარმოუდგინა მაყურებელს.
ლაშა ბუღაძე პიესაში პანთეონის თემას იუმორითა და სარკაზმით ავითარებს, დრამატურგი ხატავს თანამედროვე რეალობას, ჩვენს მისწრაფებებს და მანკიერ თვისებებს ყოფითად, რითაც პიესა ჟანრობრივად ფარსს უახლოვდება. გურანდა იაშვილმა კი ისტორია ორი მომაკვდავი საზოგადო მოღვაწის სიკვდილის წინა დღეების შესახებ რომანტიკულ კომედიად აქცია, რითაც დაიკარგა პიესის სოციალური მოტივი. სპექტაკლი ვერც მსახიობთა განსაკუთრებული საშემსრულებლო ოსტატობით დაიკვეხნის, თუმცა არტისტები ცდილობენ დახატონ ხასიათები და წარმოაჩინონ ზოგადი ტიპაჟები. გროტესკული სახე შექმნა ტატო ჩახუნაშვილმა, რომელიც მომაკვდავი კომპოზიტორის შვილის, სანდროს როლს ასრულებს. იგი რუსეთში გადახვეწილა და გავლენიანი მეუღლის მონობის უღელქვეშ, ბედნიერად თუ არა, უკმაყოფილოდ მაინც არ გრძნობს თავს. გროტესკს ვერ ასცდა მარინა ჯოხაძეც (ვერა), თუმცა მაყურებლისთვის ცნობილია მის მიერ შესრულებული სხვა როლები, რომელზე დაყრდნობითაც შთაბეჭდილება დამრჩა, რომ მსახიობი რეჟისორის მიერ შეთავაზებულ ამპლუას ვერ მოერგო. გავლენიანი ჟურნალისტის საინტერესო მხატვრული სახე შექმნა ანა ზამბახიძემ. მსახიობმა თავისი აღნაგობა კარგად მოარგო საკუნას ხასიათს; მისი მკაცრი, ფასადური, ცივი ადამიანის სტილი კი პერსონაჟის ხასიათის გასაღები გახდა.
არტისტული შესრულების თვალსაზრისით სპექტაკლში არის ისეთი ეპიზოდი, რომელიც მხოლოდ მოწონებას იმსახურებს და თუნდაც ამ ეპიზოდის გამო ღირს სპექტაკლის ნახვა. ეს გახლავთ ე.წ. "სასაფლაოს სცენა", რომელსაც გულწრფელი უშუალობით, დრამატურგისეულ სტილისტიკაში დიდი ოსტატობით ასრულებენ ნინო გომართელი და ცისია მეტრეველი. მთაწმინდის პანთეონში შუაღამისას საფლავისთვის ცარიელი ადგილის საძებნელად ასულები, ერთი შეხედვით, სასაცილო კომენტარებს აკეთებენ მოღვაწეთა საფლავების დათვალიერებისას. ამ ეპიზოდში ჩანს მთელი ქართული საზოგადოების დამოკიდებულება პანთეონში განსვენებულებზე და ეპოქათა განმავლობაში მათი აქ დაკრძალვათა გადაწყვეტილების ობიექტურობაზე. სპექტაკლში ერთმანეთს ცნობილი კომპოზიტორისა და მეცნიერის მეუღლეები უპირისპირდებიან, ისინი თავიანთი ქმრებისთვის მთაწმინდაზე საფლავებისთვის "ჩალიჩობენ", მართავენ კონსულტაციებს მთავრობის წევრებთან, მომიტინგე ოპოზიციონერებთან, რათა დარჩენილი ერთი ადგილი მათ მეუღლეებს შეხვდეთ და როცა გაიგებენ, რომ პრეზიდენტის გადაწყვეტილებას - ვინც პირველი მოკვდება, ის დაიკრძალება პანთეონში - მეუღლეები ქმრების სიკვდილს ხელოვნურად აჩქარებენ. გურანდა იაშვილის სპექტაკლში პანთეონის მაგალითზე დახატულია ზოგადი პრობლემა - ბინძური, უთანასწორო და უსამართლო ბრძოლა ადგილის დამკვიდრებისათვის.
მიუხედავად იმისა, რომ სპექტაკლში ბევრი რეჟისორული კაზუსია (ეპიზოდთა არათანმიმდევრული-ჯვარედინი განვითარება, მსახიობთა თამაშის პათეტიკური სტილი, მონოლოგთა აპარტეზე წარმოთქმა, თამაშის უტრირებული სტილი), ლაშა ბუღაძის სასაცილო (თუ არა სატირალი, დასაფიქრებელი მაინც) ტექსტის მოსასმენად მისვლა მუსიკისა და დრამის თეატრში მაინც ღირს და კიდევ იმ პრობლემასთან პირისპირ შესაჯახებლად, რომელსაც ჩვენს რეალობაში ყოველდღე ვაწყდებით.
ლაშა ჩხარტიშვილი