"მზიური" გმირთა მოედანი

65,72,79,81,86,97 ეს იმ ქუჩების ჩამონათვალია, რომელთა აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილებს ნიუ-იორკის ცენტრალ პარკის გადამკვეთი (transverses) სატრანსპორტო კავშირები განივი მიმართულების საქალაქო მაგისტრალებად აქცევენ.

24 საათი 13.02.10

პარკის საზღვრებში ქუჩების ეს მონაკვეთები წრიულად არიან ერთმანეთთან დაკავშირებული (West, East drive, Central park driveway) და მანჰეტენის დღეს უკვე რარიტეტად ქცეულ მწვანე სივრცეში განვითარებულ სატრანსპორტო სისტემას ქმნიან.

ლონდონის ჰაიდ პარკში მისკენ სამხრეთიდან მიმავალი გამოფენის ქუჩა (Exhibition Road) ასევე აგრძელებს სვლას პარკის "სხეულში" და იქ რამდენიმე საავტომობილო გზას (South, West, North Carriage drive) უერთდება. რა თქმა უნდა, ხსენებულ საზოგადოებრივ სივრცეებში ამ სატრანსპორტო ქსელებს მოძრაობის დადგენილი გრაფიკი და სხვა ტიპის მარეგულირებლები გააჩნიათ. შუაღამეს, ჰაიდ პარკის ლითონის დიდი ჭიშკრების დაკეტვისთანავე დილამდე წყდება ყოველგვარი მოძრაობა მის საზღვრებში მოქცეულ საავტომობილო გზებსა თუ მოსიარულეთა ბილიკებზე. ცენტრალ პარკის საავტომობილო შესასვლელებთან კი გადასატანი დაბრკოლებების გარდა მრავალი, მოძრაობის შემზღუდავი წარწერა თუ საგზაო ნიშანია.

ასევე დასერილია სატრანსპორტო მაგისტარლებით ბულონის და ვენსენის ტყეები პარიზში. მართალია, ეს ორი უკანასკნელი დისლოკაციით და სიდიდით განსხვავდება ზემოთ ხსენებული პარკებისგან, თუმცა მათ მსგავსად ისინიც საქალაქო განაშენიანების "ალყაში" არიან მოქცეულნი. ამ მიზეზით მათზე გამავალი მაგისტრალები ანალოგიურ, დამაკავშირებელ ფუნქციას ასრულებენ.

ეს ისე, ცნობისთვის. საჯარო დისკუსიის პოლიტიკურიდან პროფესიულ ჭრილში გადატანის მიზნით. თორემ ხშირად გვესმის: "ვინ გაბედავს ნიუ-იორკის ცენტრალურ, ან სხვა ნორმალური ქალაქის პარკში საავტომობილო მოძრაობის დაშვებას" და ა.შ.

ირკვევა, რომ გაბედავს კი არა, ზოგ შემთხვევაში აუცილებელიცაა. ეს ქმედება დიდი ქალაქების ურბანულ ქსოვილში განთავსებული პარკების მიმდებარე ტერიტორიებზე ტრანსპორტის შედარებით უპრობლემო მოძრაობას განაპირობებს. რომ არა N.Y.-ს ცენტრალ პარკის არსებული სატრანსპორტო ქსელი, მისი მოსაზღვრე მე-5 და მე-8 ავენიუების 4,1კმ. სიგრძის მონაკვეთების დატვირთვა კატასტროფულად გაიზრდებოდა. ეს მნიშვნელოვნად გააუარესებდა ამ ზეინტენსიურად განაშენიანებული ქუჩების ეკოლოგიურ მაჩვენებელს. მოტორიზებული ტრანსპორტის მოძრაობის ხშირი და ხანგრძლივი შეფერხებების შედეგად ზედმეტად დაბინძურებული ჰაერი რბილად რომ ვთქვათ, არ აუმჯობესებს იქ მდგომი შენობების ბინადართა, თუ მათში სხვა მიზეზით მყოფთა, ასევე ქუჩაში მოსეირნე მოქალაქეთა ჯანმრთელობას. კერძო თუ საზოგადოებრივ ტრანსპორტშიც ხომ პოტენციური მოსიარულე ზის და იგივე ჰაერით სუნთქავს.

თუ შევთანხმდებით იმაზე, რომ დიდ ტერიტორიებზე გაშენებული საქალაქო მნიშვნელობის პარკებში საავტომობილო, მათ შორის საზოგადოებრივი ტრანსპორტის მოძრაობა დანაშაულად არ ჩაითვლება და იგი სრულიად გასაგები აუცილებლობით, ანუ გონიერი კომპრომისითაა გამოწვეული, მაშინ მოვლენის კიდევ ერთი მნიშვლოვანი ასპექტი გვექნება დასარეგულირებელი:

როგორ უნდა იყოს ეს მოძრაობა ორგანიზებული

თბილისის ბოლო დროის ყველაზე აჟიტრებული თემა ბავშვთა ქალაქ "მზიური"-ს, ანუ მდინარე ვერეს ხეობის სარეკრეაციო სივრცეში საავტომობილო მაგისტრალის აგებაა. პროექტი ქალაქის მერიის მიერ არის ინიცირებული. როგორც ქალაქგეგმარებითი ობიექტი, მის პროექტირებას მერიის არქიტექტურის სამსახური უწევს კურირებას. ამ მხრივ ყველაფერი რიგზეა. შემდეგი საკითხი კი პროექტია. პროექტი, რომლის სრული სახით ხილვა დღემდე ვერ მოხერხდა. ტენდერში გამარჯვებული კომპანიის, "საქართველოს გზათა სამეცნიერო-კვლევითი და საწარმო ტექნოლოგიური კომპლექსური ინსტიტუტი, შ.პ.ს. საქგზამეცნიერების"-ის ხელმძღვანელის რამდენიმე სატელევიზიო თუ რადიოინტერვიუს შესაბამისად, ვერეს ხეობაში "A და B წერტილების “ საავტომობილო გზით შეერთების სამუშაოები მიმდინარეობს (ალბათ იგულისხმება გზის ორი უკიდურესი, თამარაშვილის ქუჩა - გმირთა მოედნის წერტილები), პროექტი კი დამუშავების სტადიაშია. განცხადება ცოტა უცნაურად ჟღერს, მაგრამ გამორიცხული არ არის, რომ იგი სინამდვილეს შეესაბამება. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ გზის ზუსტი მარშრუტი მის მთელ გაყოლებაზე ჯერჯერობით დაუდგენელია.

მდინარე ვერეს ხეობა და შესაბამისად ბავშვთა ქალაქი "მზიური" ყოფილი იპოდრომის ტერიტორიასთან ერთად თბილისის ორი რაიონის - ვაკის და საბურთალოს, ანუ მისი მთლიანი ურბანული ქსოვილის გამყოფია. ჭავჭავაძის გამზირის გასწვრივ, ვიდრე თამარაშვილის ქუჩამდე მისი სიგრძე 3 კილომეტრია, მთლიანი ფართი კი დაახლოებით 130 ჰექტარი. წერილის დასაწყისში ხსენებული პარკების გაბარიტები გარკვეულწილად მიესადაგება ამ მონაცემებს:

ლონდონის ჰაიდ პარკი და ნიუ-იორკის ცენტრალური პარკი ასევე

ამ ქალაქების ურბანულ ქსოვილში არიან ინსტალირებულნი. მათი სიგრძე შესაბამისად 2,1 კმ და 4,1 კმ-ა. ფართობი კი 210 და 350 ჰა.

მათ შორის პრინციპული მსგავსება სამწუხაროდ, ამით ამოიწურება.

"მზიური"-ს მხარეს, მის მთელ სიგრძეზე ჭავჭავაძის გამზირი მოკლებულია თუნდაც მცირე გამტარუნარიანობის პარალელურ ქუჩას. სამხრეთით კი გამზირს ორი საქალაქო მნიშვნელობის მაგისტრალური - ფალიაშვილის და ბარნოვი-აბაშიძის ქუჩები მიუყვება. ასეთი ასიმეტრიის მიზეზი უბნის განაშენიანების თავიდან დადგენილი პარამეტრები იყო. მისი საცხოვრებელი კვარტლების უმრავლესობა სწორედ რაიონის მთავარი ქუჩის სამხრეთით დაიგეგმა. ამით აიხსნება ვაკის ხუთივე საშუალო სკოლის აქ არსებობა. ეს მაშინ, როცა ჭავჭავაძის გამზირის ჩრდილოეთით არც ერთი სკოლა (და საბავშვო ბაღიც კი) არ აშენებულა. ბოლო 10-15 წლის პერიოდში ამ ტერიტორიების სწრაფი ტემპით ათვისებამ მკვეთრად გაზარდა მათი განაშენიანების ინტენსივობის, და შესაბამისად მოსახლეობის სიმჭიდროვის მაჩვენებლები. ჭავჭავაძის გამზირის ჩრდილოეთით მისი დუბლიორი სატრანსპორტო მაგისტრალის გაჩენა დღეს უკვე აქტუალური გახდა. აქტუალური გახდა მეთქი, იმიტომ ვამბობ, რომ დაახლოებით ასეთი კონფიგურაციის და მნიშვნელობის ქუჩა 1934 წლის თბილისის პირველი გენერალური გეგმით იყო გათვალისწინებული. იგი, განივ კავშირებთან ერთად, სატრანსპორტო სქემის სახით ასევე დამუშავებულია "მზიური"-ს საპროექტო ჯგუფის მიერ (ამ სქემის განხილვა მისი უარყოფის შემთხვევაშიც კი საქმეს უცილობლად წაადგებოდა). მოკლედ, ჭავჭავაძის გამზირის ჩრდილოეთით, თამარაშვილის ქუჩა - გმირთა მოედნის მონაკვეთზე საავტომობილო მაგისტრალის გაჩენა, რამდენიმე განივი კავშირის აუცილებელი წინაპირობით, მნიშვნელოვან ქალაქგეგმარებით ღონისძიებათა რიგს განეკუთვნება.

სამშენებლო სამუშაოების დაწყებამ კი მეორე პრობლემის წინაშე დაგვაყენა. მხედველობაში მაქვს ახალი მაგისტრალის აღმოსავლეთ დაბოლოების მიერთება გმირთა მოედანთან. დასავლეთ ვექტორის თამარაშვილის ქუჩასთან კონტაქტი შედარებით (თუ შეუდარებლად) იოლად მოსაგვარებელია. გმირთა მოედნის კვანძი კი დღეს ხუთ, ქალაქისთვის უმნიშვნელოვანეს სატრანსპორტო ნაკადს უყრის თავს. მისი მეექვსე მიმართულებით "შევსება" საავტომობილო მოძრაობის კონფლიქტური წერტილების რაოდენობის გეომეტრიული პროგრესიით ზრდას მოასწავებს. ეს არგუმენტი საკმარისია კვანძის გამტარუნარიანობის გადასახედად და მისი რეკონსტრუქციის დასაწყებად. უკანასკნელი, თავისი სირთულიდან გამომდინარე, შესაბამისი პროფილის სპეციალისტების დიდი ძალისხმევას საჭიროებს. აქ უკვე მეორედ უნდა გაეცეს პასუხი კითხვას - როგორ. როგორ უნდა დაიგეგმოს ეს რეკონსტრუქცია.

ჩემს ხელთ არსებული მოედნის სატრანსპორტო კვანძის სქემატური გეგმა და მისი კომპიუტერული მოდელი მრავალ კითხვას და გარკვეული სკეპტიციზმს ბადებს. ამ მასალის შესაბამისად (მისი ხილვა ინტერნეტშია შესაძლებელი) დამუშავებული მუშა დოკუმენტაციით ობიექტის მშენებლობა შესაშურად მაღალი ხარისხით და ტემპით მიმდინარეობს. რეალობას იძენს კომპიუტერული მოდელით წარმოდგენილი მრავალი პანდუსის თუ ესტაკადის კონტური. სატრანსპორტო კვანძების პროექტირების ევროპული გამოცდილების საფუძველზე გაცხადებული პრიორიტეტებით თუ ვიხელმძღვანელებთ, იმ დასკვნამდე მივალთ, რომ გმირთა მოედანზე საინჟინრო-სატრანსპორტო ნაგებობათა ასეთმა მაღალმა კონცენტრაციამ გაიოლების ნაცვლად შესაძლოა პრობლემები შეუქმნას საქალაქო ტრანსპორტის ნაკადების ნავარაუდევ, ნორმალურ რეჟიმში გადაადგილებას.

ვაღიაროთ, ვერეს ხეობაში მაგისტრალის გაყვანა-არგაყვანაზე წამოჭრილმა კამათმა გარკვეულწილად გადაფარა მისი გმირთა მოედანთან მიერთების მნიშვნელობა. ერთი ბრწყინვალე ქართული ფილმისა არ იყოს, ყველას უნდა გვცოდნოდა, რომ "იმ ფეხებს მხრები მოყვებოდა". ახლა ეს მხრები გმირთა მოედნის "ყელში" გაიჭედა. ქვევრის გატეხვა კი ჩვენ არ გვინდა. ნამდვილად არ გვინდა.

სამომავლოდ ამ დიდ ძალისხმევას თბილისის სატრასპორტო სტრუქტურის ეფექტიანობის გაზრდა უნდა მოყვეს. ჭავჭავაძის გამზირზე უნდა შემცირდეს საზოგადოებრივი და ინდივიდუალური ტრანსპორტის მოძრაობის პრობლემები. უნდა მოხდეს "მზიური"-ს ვრცელი, ჯერ კიდევ აუთვისებელი ტერიტორიების კეთილმოწყობა. საბოლოო ჯამში კი, თბილისი საცხოვრებლად უფრო კომფორტული უნდა გახდეს, რადგან ეს უკლებლივ ყველას ინტერესში შედის. მერიის არქიტექტურის სამსახურს თავისი სპეციფიკიდან გამომდინარე, შტატში ვერ ეყოლება ისეთი კვალიფიკაციის და გამოცდილების სპეციალისტები, რომლებიც მრავალმხრივ ანალიზს ჩაუტარებენ ამ რანგის და მნიშვნელობის პროექტებს, კონკრეტულ რეკომენდაციებს და შენიშვნებს მიაწვდიან შემსრულებელს და ქალაქის ხელმძღვანელობას. სამსახურმა ეს საკითხი აპრობირებული წესით - პროექტის სრულფასოვანი პროფესიული განხილვებით და კონსულტაციებით უნდა დაარეგულიროს.

პავლე ძინძიბაძე

არქიტექტორი

სტატიის მისამართი: http://24saati.ge/index.php/category/opinion/2010-02-13/3514.html