საქართველოს ხელისუფლება მარტოოდენ კორუფციას როდი ებრძვის — მას დრომოჭმული შეხედულებების, მოარული თვალსაზრისებისა და გაყინული სტერეოტიპების გალღობა-გაცამტვერებაც ეხერხება.
24 საათი 21.01.12

საქართველოს ხელისუფლება მარტოოდენ კორუფციას როდი ებრძვის — მას დრომოჭმული შეხედულებების, მოარული თვალსაზრისებისა და გაყინული სტერეოტიპების გალღობა-გაცამტვერებაც ეხერხება.
არ გჯერათ? — აი მაგალითიც...
გავიხსენოთ ერთი ცნობილი პრინციპი: ორი უბედურებიდან ის უნდა აირჩიო, რომელიც უფრო ახალგაზრდა და სიმპათიურია. აბა, რომელ ჭკუათმყოფელს შეეპარება ეჭვი ამ პრინციპის მართებულობაში? მაგრამ ნურას უკაცრავად: საკმარისია ხოსე კარერასს, ანდრეა ბოჩელისა და ხულიო ეგლესიასს გვერდით დავუყენოთ სოფო ნიჟარაძე, რომ ხსენებული პრინციპისგან არაფერი დარჩება. გიხაროდენ: კიდევ ერთი სტერეოტიპი დაემხო!..
ახლა კი სერიოზულად:
ამ დონისა და ყაიდის რუდიმენტული სატირის აღმოჩენა ქართულ რეალობაში ძალიან ადვილია, რომც არ გინდოდეს, თვითონ გიპოვის: თქვენ წარმოიდგინეთ, რადიო "თავისუფლების" ინტერნეტ-საიტზეც კი წააწყდებით. მაგრამ რაზეა დამყარებული ასეთი მსჯელობის ეფექტი? ამის განსაზღვრაც მარტივია: ცხადია, რომ ახალგაზრდობაც და სიმპათიურობაც უეჭველი ღირსებებია, თუმცა კონკრეტული კონტექსტის მოხმობა მკითხველს ერთი პატარა და სასიამოვნო აღმოჩენის წინაშე აყენებს: ახალგაზრდობა მართლაც ღირსებაა, მაგრამ არა ერთადერთი ღირსება, სინამდვილე კი საკმარისად მრავალფეროვანია იმისათვის, რომ რომელიმე ცალკეულ შემთხვევაში ერთმა უკან დაიხიოს მეორის სასარგებლოდ...
ბავშვობაში ძლიერი შთაბეჭდილება დამიტოვა ერთმა ეპიზოდმა ჟიულ ვერნის რომანიდან "საიდუმლო კუნძული": საჰაერო ბუშტზე მყოფი პერსონაჟები თავის გადასარჩენად ზღვაში გადაისვრიან ოქროთი სავსე მძიმე ყუთს. ოქრომ ფასი დაკარგა? — შეიძლება ასეც ითქვას, მაგრამ საზრისი უფრო ღრმაა, საზრისი იმალება ორ სიტყვაში: "თავის გადასარჩენად". სხვა რეალობაში თავის გადარჩენა, ანუ არსებობის უზრუნველყოფა იმით ხდება, რომ ყიდულობ საჭმელს, ტანსაცმელს, საცხოვრებელს, იხდი გადასახადებს, ჯარიმებს და ა. შ. ახლაც იგივე მოხდა, პერსონაჟებმა არსებობა გაიხანგრძლივეს, ოღონდ მათი გარიგება მოხდა არა სახელმწიფოსთან, არა კერძო მეწარმესთან ან ვაჭართან, არამედ განრისხებულ სტიქიასთან ან, თუ გნებავთ, მსოფლიო მიზიდულობის კანონთან.
დალხენილ ცხოვრებაშიც ასე ხდება: ჯარიმას დროზე არ გადაიხდი და თანხა იზრდება, მომენტს გაუშვებ ხელიდან და ფასები მატულობს. თავისუფალ ვარდნაში მყოფი საჰაერო ბუშტის ვითარებაც მსგავსია: დაგენანება და ოქროსთან ერთად შენ თვითონ აღმოჩნდები ზღვის ფსკერზე. განსხვავება მხოლოდ დროის სისწრაფეშია — დრო კი, მოგეხსენებათ, ყველაზე სწრაფად მაშინ მიედინება, როცა ცხოვრება უხვევს, ანუ, სხვა სიტყვებით, სოციალურ ცვლილებათა პროცესი მიმდინარეობს.
ამ სისწრაფის მიუხედავად, ვიდრე სათქმელს მივუახლოვდები, კიდევ ერთ მაგალითს მოვიყვან: გამოჩენილი საბჭოთა მფრინავი, ვალერი ჩკალოვი ერთხელ მატარებლით მგზავრობდა. მფრინავს ხელები სარკმელში გაეყო. ზამთარი იყო და მოულოდნელად ძვირფასი ბეწვით გაწყობილი ერთი ხელთათმანი მოსძვრა. როგორ მოიქცა ჩკალოვი? — იმწამსვე მოიძრო მეორე ხელთათმანი და ქარბუქში ისროლა. ლოგიკა მარტივია: ერთის შენახვას აზრი არა აქვს, სხვამ კი ჯობია, წყვილი იპოვოს.
ცხოვრება არასოდეს გაფრთხილებს წინასწარ: ყურადღება, ხუთ წამში არასტანდარტული აზროვნება მოგეთხოვება! მაგრამ არც ისე ულმობელიც არაა, რომ არ მიგახვედროს: თავის გადასარჩენად აუცილებელი არასტანდარტული აზროვნება უფრო ხშირად დათმობით, დავიწყებით, გაწირვით, ერთი სიტყვით, უარის თქმით ავლენს თავს.
ახლა კი მივუახლოვდით სათქმელს: ჩვენი თემა ქართული ტელევიზიის საახალწლო ეთერში ძველი ფილმების სიმრავლეა. აბა, გაიხსენეთ ვინმე, ვისაც 1960-იან წლებში პენსიაზე გასვლისას მაცივარი აჩუქეს. არ გახსენდებათ? არც არასოდეს ახსენდებოდათ, იცოდნენ, ზუსტად იცოდნენ, რომ ტყუილია, მაგრამ მაინც სჯეროდათ: "გოსკინპრომის" ოცნებათა ფაბრიკა ჰოლივუდისაზე ბევრად უფრო ცინიკური და ურცხვი იყო. ახლა კი სხვა საფრთხე გაჩნდა: შეიძლება მართლა დაიჯერონ...
რა თქმა უნდა, არსებობს ამ საფრთხესთან ბრძოლის ნაცადი, მაგრამ, ასე ვთქვათ, სულმოკლე ხერხი. მას აქტიურად იყენებდა საბჭოთა კინოგაქირავება და დღემდე იყენებს მისი იდეური მემკვიდრე, საქართველოს საპატრიარქოს ტელეარხი "ერთსულოვნება". ეს ხერხი ცენზურის მაკრატელია.
აღსანიშნავია, რომ ჩვენს სულიერ მამებს არ აღიზიანებთ კომკავშირის კრებების ხსენება, ან სოფლის შუაგულში ლენინის მონუმენტის აღმართვაზე თათბირი. მათი ზრუნვის საგანი სხვაა: მაგალითად, "ქვევრიდან" ამოჭრეს ეროსი მანჯგალაძის რეპლიკა ქრისტე ღმერთისა და სამჭკუაშვილის შესახებ, "ვერის უბნის მელოდიებში" კი ცნობილ სიმღერას არ გაუმართლა — "ტრიალებს, ტრიალებს" უკვალოდ გაქრა. ვიღაცამ იხუმრა, რომ "ლონდრეს" ტიტრები გაუშვეს და მერე უცებ დაეწერა "დასასრული".
მაგრამ ეს გზა, გარდა იმისა, რომ სულმოკლეა, კიდევ ერთ ნაკლს ავლენს. აი, კონკრეტული მაგალითი: იმავე "ვერის უბნის მელოდიებში" ამოჭრეს მედროგე პავლეს რეპლიკა: "არა, ქვეყნიერების შექმნაში ღმერთის ხელი არ ურევია!". ასე ან დაახლოებით ასე ჟღერს სიტყვები, რომლებიც ჩვენი სულების ცხოვნებაზე რომელიღაც მზრუნველს საფრთხის შემცველად მოეჩვენა. მაგრამ რას ნიშნავს ეს სიტყვები? — იმას, რომ პავლე მართალი, გულწრფელი, მაგრამ ურწმუნო ადამიანია. და ასეთი ადამიანის ცხოვრება რაღაც სასწაულით ერთ ღამეში იცვლება, მის ცხოვრებაში შედის ნანატრი სითბო და გაჭირვებით გამოზრდილი შვილები მას საშობაო საგალობლით ხვდებიან. ბოლოს და ბოლოს, მედროგეს ტყუილად არ ჰქვია პავლე — მდევნელისაგან იგი მიმდევრად გარდაიქმნება და მისი გული მოქცევის სიხარულს განიცდის. მან, ვინაც ზემოხსენებული სიტყვები ამოჭრა, მხოლოდ ის ქნა, რომ დააჩლუნგა სასწაულის ძალა, დააჩიავა იმედი, რომელიც ყველას გულში უნდა ცოცხლობდეს და უფრო მეტიც — ფეხით გათელა სახარების მცნება, რომლის თანახმად ის, რაც შეუძლებელია კაცთათვის, შესაძლებელია ღვთისთვის. აბა, წარმოვიდგინოთ, ლუკა მახარებელს რომ წარმართთა მოციქულის "ზოგიერთი ბიოგრაფიული ფაქტი" მიეჩქმალა და არ გაემხილა, რომ ფარისეველთა სიბრძნით განსწავლული სავლე თავდაპირველად ქრისტიანთა დაუძინებელი მტერი იყო. რა გაეწყობა: კანონზომიერია, რომ ცენზორის მაკრატელს ყოველთვის იდიოტები ეტანებიან...
ჩემი წუხილის საგანი უფრო ღრმაა. იქნებ გეგონოთ, რომ ძველი ფილმები ერთიანად მეზიზღება. სულაც არა: ხელი გამიხმეს, თუ რამე დავწერო "დაკარგული სამოთხის", "ქვევრის" ან "რეკორდის" წინააღმდეგ, მაგრამ "ჭრიჭინა"?! ნიშანდობლივია, როგორ აღწერს ამ ფილმს რუსული "ვიკიპედია": საბჭოთა ეკრანებზე 1954 წელს გამოშვებული ფილმის მოქმედება "развертывается на фоне чайных полей, гагрских санаториев и прочей грузинской экзотики" ("ვითარდება ჩაის პლანტაციების, გაგრის სანატორიებისა და სხვა ქართული ეგზოტიკის ფონზე" — მაგრამ ქართული თარგმანი მაინც ვერ გამოხატავს ფრაზის ქედმაღლურ ირონიას). დავანებოთ თავი იმას, რომ გაგრის ქართულობა აღიარეს. აქ სხვა რამეა მთავარი: ის ჩაის პლანტაციები და ქალაქის უკიდეგანო ბინები სხვა არაფერია, თუ არა სტალინის ჯერ კიდევ თბილი მძორით განოყიერებული ილუზია, რომელსაც დღეს დოზირების გარეშე გვთავაზობენ ეროვნული ტელეარხები.
ამ ტელეარხებს შორის განსაკუთრებულად გამოირჩევა "რუსთავი 2" — ფილმების ორიგინალებს ვინ ჩივის: "პროფილისა" და "პოსტსკრიპტუმის" სავარაუდოდ რეიტინგული ეთერი სოცრეალიზმის არა მხოლოდ უნიჭო, არამედ უბრალოდ უხეირო გადამღერებად იქცა. მარტო შემოქმედებითი კარიერის დასალიერამდე "მანანად" დარჩენილ "მანანას" არ ვგულისხმობ. განსაკუთრებით საწყალობელ სანახაობას წარმოადგენდნენ თითქოსდა წარსულის კინემატოგრაფიულ სამყაროში მოხეტიალე ჟურნალისტი ბიჭები. ამ უბადრუკობას მხოლოდ ბიძინა ივანიშვილის სულიერი ტანჯვა თუ გადასწონის, როცა ენაბრგვილი მილიარდერი ქართული ლიტერატურიდან რომელიმე ციტატის გახსენებას ცდილობს.
ჩემი შეკითხვა მარტივია: ახალი დამოუკიდებელი საქართველოს დღესასწაულები რატომ უნდა ასოცირდებოდეს საძულველი საბჭოთა წარსულის დაჟინებულ გახსენებასთან?
უკვე გაიზარდა და საარჩევნო ურნებთანაც მოვიდა თაობა, რომელსაც ეს წარსული არც ახსოვს და არც ესმის: მას ვერ აცინებს "მიმინო" და გულს ვერ უჩუყებს "კუკარაჩა". და მაინც, უკვე რამდენი წელია, რაც თვალებში გვჩრიან არარსებული სოფლის არარსებულ ბიბლიოთეკაში შესულ კომკავშირელ გოგონებს შესაბამისი რეპერტუარით: გორკის "დედა" და "წყნარი დონის" მეორე ტომი; ძალით გვატენიან მდარე საახალწლო ისტორიას, რომელშიც კომიზმის მთელი არსი იმაში მდგომარეობს, რომ პერსონაჟები მეგრული აქცენტით მეტყველებენ; ცდილობენ დაგვარწმუნონ, თითქოს ქართველის საამაყო თვისება ის არის, რომ შეუძლია მისი ქონების ხელმყოფელ ვიგინდარებს შეუერთდეს და საკუთარი ცხოვრების უზენაეს მიზნად მიიჩნიოს უკბილო კლოუნადა, რომელსაც არადამაჯერებლად და უხარისხოდ ედება ანსამბლ "რუსთავის" ან მისი რომელიმე ეპიგონის ნამღერი ფოლკლორი.
ყველაზე მცირე, რაც გასართობ ტელეეთერში ამ ვიგინდარების რეგულარულ გამოჩენას შეიძლება მოჰყვეს, ის არის, რომ გამართლების საფუძველი ეძლევათ პოლიტიკურ სივრცეში დაბუდებულ სხვა ვიგინდარებს, რომლებიც ამტკიცებენ, რომ დენი, გაზი და გზები კომუნისტების დროსაც იყო. არადა რა ადვილი შესამჩნევია ამგვარი შედარების აბსურდულობა!
ადვილი შესამჩნევია, მაგრამ ვერავინ ამჩნევს... როგორ არ გავიხსენოთ აქ მშიერი, დაღლილი და ერთმანეთთან სიახლოვით დაშინებული ადამიანები, რომლებიც გაფართოებული თვალებით უყურებდნენ ეკრანზე უჩვეულო სილაღით მოცეკვავე წითელკაბიან არსებას, კირით შეთეთრებულ მეფრინველეობის ფერმასა და მიკროფონიან კაცს, რომელმაც ერთადერთი სოფლის ტერიტორიაზე ლამის ერთი წლის განმავლობაში ვერ მიაკვლია მომღერალ გოგოს. მთელი მათი ცხოვრება, მისი ყოველი დღე და წუთი ამ დამამცირებელი ტყუილის ერთიანი და უეჭველი მხილება იყო, მაგრამ მათ მაინც სჯეროდათ.
დღევანდელები კი, რომელთაც არ უნახავთ ცარიელ დახლებს მიბჯენილი რიგები, ვერ წარმოუდგენიათ, რომ გამყიდველმა შეიძლება ხურდა დაგაკლოს, რადგან მასაც უნდა ცხოვრება, არ ფიქრობენ, რომ მეზობლის ზედმეტად ცნობისმოყვარე მზერა შეიძლება თავისუფლების აღკვეთასა და სიკვდილსაც ნიშნავდეს — ესენი უფრო ადვილად დაიჯერებენ და შეიძლება გულმაც იქით გაუწიოთ მხოლოდ იმის გამო, რომ ნებისმიერ სამართლიანად მოწყობილ საზოგადოებაში დამარცხებულნი რიცხვით სჭარბობენ გამარჯვებულებს.
ვინმეს იქნებ რწყილის გატყავებად მოეჩვენოს ჩემი დღევანდელი ახირება, მაგრამ მას მყარი საფუძველი აქვს: ბოლო წლების განმავლობაში ჩვენ ძალიან ცოტა დრო დავუთმეთ ერთი მნიშვნელოვანი საკითხის გარკვევას, მისი არსის თითოეული ადამიანის გონებამდე მიყვანას...
საქმე ისაა, რომ ქვეყანა, რომელიც ათიოდე წლის წინათ გვერგო, აღსადგენი კი არა, გასაწმენდი იყო. ვისაც ჰგონია, რომ მომავლის ბედნიერი საქართველო ეს რუსთავის ლითონი, ტყიბულის ქვანახშირი, ქუთაისის ავტომობილები და კოლონიალური კულტურებით მოფენილი მინდორ-ველებია, ის ან უვიცია, ან ნაძირალა. დამოუკიდებელი ქვეყანა ასეთი ვერ იქნება, ის ძირფესვიანად უნდა გადაკეთდეს, ისე რომ ოცი წლის წინათ აქედან წასულმა, ჩამოსვლისას ვერ იცნოს. ამიტომ დღე და ღამე გულახდილად და დასაბუთებულად უნდა ვუხსნიდეთ ადამიანებს, რომ წინ კიდევ ბევრი ძიება და ბევრი მარცხიც გველის, ამ უკანასკნელის შესამცირებლად კი ერთადერთი უტყუარი გზა არსებობს, რომელიც ასეთი პირდაპირი, ცხადი და ძლიერი სიტყვით მოგვეცა: "მოვიკლათ წარსულ დროებზე დარდი"...