• შესვლა
• დარეგისტრირება

• ტექსტი

• ამობეჭდე
• გაუგზავნე მეგობარს
• კომენტარი (3)

გარ­დაც­ვა­ლე­ბა და დაკ­რ­ძალ­ვა თა­მარ მე­ფი­სა

ის, რაც მე-20 სა­უ­კუ­ნის მკვლე­ვა­რებს გა­მორ­ჩათ

24 საათი 08.02.12

ის, რაც მე-20 სა­უ­კუ­ნის მკვლე­ვა­რებს გა­მორ­ჩათ

“აწ­მ­ყო შო­ბი­ლი წარ­სუ­ლი­სა­გან” - ასე ჰქვია თე­მურ კენ­კე­ბაშ­ვი­ლის სა­ის­ტო­რიო ნარ­კ­ვე­ვე­ბის კრე­ბულს, რო­მე­ლიც თვის ბო­ლოს გა­ნათ­ლე­ბი­სა და მეც­ნი­ე­რე­ბის სა­მი­ნის­ტ­როს მხარ­და­ჭე­რით გა­მო­ი­ცე­მა და შე­ი­ცავს კვლე­ვებს შუა სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ის­ტო­რი­ის სა­კითხებ­ზე. ძი­რი­თა­დი სი­ახ­ლე, რი­თიც წიგ­ნი მკითხ­ველ­ზე შთა­ბეჭ­დი­ლე­ბას ახ­დენს, თა­მარ მე­ფის გარ­დაც­ვა­ლე­ბა-დაკ­რ­ძალ­ვის სა­კითხს ეხე­ბა, რაც ასე სა­და­ვო და ბუ­რუ­სით მო­ცუ­ლია თა­ნა­მედ­რო­ვე ის­ტო­რი­ოგ­რა­ფი­ა­ში.

თა­მა­რის პი­როვ­ნე­ბა სი­ცოცხ­ლე­ში­ვე შე­ი­მო­სა ლე­გენ­დე­ბით და ასე­ვე გად­მოჰ­ყ­ვა სა­უ­კუ­ნე­ებს. ყვე­ლა­ფერ სა­უ­კე­თე­სო­სა და მშვე­ნი­ერს ქარ­თ­ვე­ლი ხალ­ხი უშუ­ა­ლოდ მას და მის ეპო­ქას უკავ­ში­რებ­და. ამა­ვე ლე­გენ­დის ნა­წი­ლი გახ­და თა­მა­რის საფ­ლა­ვის ად­გილ­მ­დე­ბა­რე­ო­ბის სა­კითხიც, რა­საც სა­ის­ტო­რიო წყა­რო­ე­ბის ნაკ­ლე­ბო­ბა­მაც შე­უწყო ხე­ლი. თა­მა­რის მე­ფო­ბის შე­სა­ხებ მოგ­ვითხ­რობს მი­სი თა­ნა­მედ­რო­ვე ორი ის­ტო­რი­კო­სი (მათ შო­რის ერთ-ერ­თის ვი­ნა­ო­ბა დღემ­დე და­უდ­გე­ნე­ლია) და ლა­შა გი­ორ­გის მე­მა­ტი­ა­ნე.

რო­გორც ახალ­გაზ­რ­და ის­ტო­რი­კო­სი თე­მურ კენ­კე­ბაშ­ვი­ლი აღ­ნიშ­ნავს, სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ის­ტო­რი­ი­სათ­ვის ამ მე­ფის უაღ­რე­სად დი­დი რო­ლი­სა და პო­პუ­ლა­რო­ბის მი­უ­ხე­და­ვად, მის შე­სა­ხებ არ­ც­თუ ისე სრულ­ფა­სო­ვა­ნი გა­მოკ­ვ­ლე­ვე­ბი არ­სე­ბობს. თე­მურ კენ­კე­ბაშ­ვი­ლი ცდი­ლობს, თა­ვის ნარ­კ­ვევ­ში “გარ­დაც­ვა­ლე­ბა და დაკ­რ­ძალ­ვა თა­მარ მე­ფი­სა” ის­ტო­რი­ულ წყა­რო­ებ­სა და მოვ­ლე­ნებ­ზე დაყ­რ­დ­ნო­ბით არ­გუ­მენ­ტი­რე­ბუ­ლად აგ­ვიხ­ს­ნას, რომ თა­მა­რი 1215 წლის 27 იან­ვარს გარ­და­იც­ვა­ლა და იგი გე­ლა­თის მო­ნას­ტერ­ში დაკ­რ­ძა­ლეს.

თა­მა­რის გარ­დაც­ვა­ლე­ბის თა­რი­ღის კვლე­ვას­თან და­კავ­ში­რე­ბით, ჩვე­ნი გა­ზე­თი ამ ორი­ო­დე თვის წინ მო­გითხ­რობ­დათ. ამ­ჯე­რად ის­ტო­რი­კოს თე­მურ კენ­კე­ბაშ­ვი­ლი მე­ფე ქა­ლის სა­მუ­და­მო გან­სას­ვე­ნე­ბელ­ზე გვე­სა­უბ­რე­ბა.

- რო­მელ ფაქ­ტებ­ზე დაყ­რ­ნო­ბით აკე­თებთ ასეთ თა­მამ გა­ნაცხადს თა­მარ მე­ფის საფ­ლა­ვის ზუს­ტი ად­გილ­მ­დე­ბა­რე­ო­ბის შე­სა­ხებ?

- ამ სა­კით­ზე 3 წე­ლია ვმუ­შა­ობ. ქარ­თუ­ლი და უცხო­უ­რი სა­ის­ტო­რიო წყა­რო­ე­ბის ანა­ლი­ზის სა­ფუძ­ველ­ზე მო­ვა­ხერ­ხე, რაც შე­იძ­ლე­ბო­და სრულ­ყო­ფი­ლად შე­მეს­წავ­ლა ეს სა­კითხი და იმ დას­კ­ვ­ნამ­დე მი­ვე­დი, რომ თა­მა­რი გე­ლა­თის მო­ნას­ტერ­ში დაკ­რ­ძა­ლეს. რაც შე­ე­ხე­ბა საფ­ლა­ვის შემ­დე­გი დრო­ის ის­ტო­რი­ას, მის გარ­შე­მო მოვ­ლე­ნე­ბი სა­ინ­ტე­რე­სოდ ვი­თარ­დე­ბა. დღეს ფარ­თო სა­ზო­გა­დო­ე­ბამ იცის, რომ თა­მა­რის საფ­ლა­ვის ად­გი­ლი უც­ნო­ბია, რა­საც უამ­რა­ვი ლე­გენ­და ამ­ყა­რებს. მი­უ­ხე­და­ვად იმი­სა, რომ თა­მა­რის ის­ტო­რი­კო­სე­ბი პირ­და­პირ წე­რენ: “წა­იყ­ვა­ნე­სა სამ­კ­ვიდ­რე­ბელ­სა მათ­სა გე­ლათს და და­მარ­ხეს სა­მარ­ხ­სა პა­ტი­ო­სან­სა”. მე-17-18-19 სა­უ­კუ­ნე­ებ­ში ხალ­ხის ცნო­ბი­ე­რე­ბა­ში ჯერ კი­დევ არ­სე­ბობ­და ინ­ფორ­მა­ცია, რომ თა­მა­რი გე­ლა­თის მო­ნას­ტერ­ში იყო დაკ­რ­ძა­ლუ­ლი და პირ­და­პირ მი­უ­თი­თებ­დ­ნენ ად­გილ­ზე - გე­ლა­თის ღვთის­მ­შობ­ლის ტაძ­რის სამ­ხ­რეთ-აღ­მო­სავ­ლეთ მი­ნა­შენ­ზე, რო­მე­ლიც თა­მა­რის ეკ­ვ­დე­რად არის წო­დე­ბუ­ლი. აქ 1730 წელს იმე­რე­თის მე­ფე ალექ­სან­დ­რე მე-5-მ დაკ­რ­ძა­ლა თა­ვი­სი მე­უღ­ლე და­რე­ჯან დე­დო­ფა­ლი. ამას­თან და­კავ­ში­რე­ბით თვით ალექ­სან­დ­რეს აქვს შედ­გე­ნი­ლი სპე­ცი­ა­ლუ­რი გუ­ჯა­რი, სა­დაც წერს, რომ გე­ლა­თის ტაძ­რის სამ­ხ­რეთ-აღ­მო­სავ­ლე­თით “იპო­ე­ბო­და დრო-ჟამ­თა­გან დაძ­ვე­ლე­ბუ­ლი ეკ­ვ­დე­რი”, რო­მე­ლიც მან აღად­გი­ნა და მე­უღ­ლე იქ დაკ­რ­ძა­ლა.ზო­გი ის­ტო­რი­კო­სი ფიქ­რობ­და, რომ ალექ­სან­დ­რე მე-5-მ უკა­ნო­ნოდ მი­ით­ვი­სა თა­მა­რის გან­სას­ვე­ნე­ბე­ლი. ცხა­დია, ეს არ მომ­ხ­და­რა. ქრის­ტი­ა­ნი მე­ფე საფ­ლა­ვის შე­უ­რაცხ­ყო­ფას არ იკად­რებ­და. მით უფ­რო, გუ­ჯარ­ში აღ­ნიშ­ნუ­ლია, რომ მან ეს კა­თა­ლი­კო­სის თან­ხ­მო­ბით გა­ა­კე­თა. ჩანს, იმ დრო­ი­სათ­ვის თა­მა­რი ეკ­ვ­დე­რი­დან გა­დას­ვე­ნე­ბუ­ლია. ამას ეხ­მი­ა­ნე­ბა

მე-19 სა­უ­კუ­ნის რუ­სი მოგ­ზა­უ­რის ან­დ­რეი მუ­რა­ვი­ო­ვის ცნო­ბა, რომ­ლის­თ­ვი­საც იმე­რე­თის მიტ­რო­პო­ლიტს და­ვით წე­რე­თელს უთ­ქ­ვამს, რომ მე-18 სა­უ­კუ­ნემ­დე თა­მა­რის საფ­ლავს ყო­ველ­წ­ლი­უ­რად ხსნიდ­ნენ და იქ იხ­დიდ­ნენ პა­ნაშ­ვიდს.

- მაგ­რამ თუ თა­მა­რი ეკ­ვ­დერ­ში აღარ ას­ვე­ნია?

- ტრა­დი­ცი­უ­ლად, რო­დე­საც პი­როვ­ნე­ბას წმინ­და­ნად შე­რაცხავ­დ­ნენ, მი­სი გა­დას­ვე­ნე­ბა რო­მე­ლი­მე ტაძ­რის სა­კურ­თხე­ველ­ში ხდე­ბო­და. სა­ვა­რა­უ­დოდ, თა­მა­რი გე­ლა­თის სა­კურ­თხე­ველ­ში ან მას­თან ახ­ლოს გა­და­ას­ვე­ნეს. 1920 წელს, რო­ცა ექ­ვ­თი­მე თა­ყა­იშ­ვილ­მა თა­მა­რის ეკ­ვ­დე­რი გათხა­რა, მარ­თა­ლია, ვერ და­ას­რუ­ლა, მაგ­რამ იქ მხო­ლოდ ალექ­სან­დ­რე მე-5-ის და და­რე­ჯან დე­დოფ­ლის საფ­ლა­ვე­ბი დახ­ვ­და. სა­ვა­რა­უ­დოდ, გა­უთხ­რე­ლი საფ­ლა­ვი და­ვით ნა­რინს უნ­და ეკუთ­ვ­ნო­დეს, მაგ­რამ ეს სხვა კვლე­ვის თე­მაა. არ მოგ­ვე­პო­ვე­ბა არა­ვი­თა­რი სა­ის­ტო­რიო ცნო­ბა იმის შე­სა­ხებ, რომ თა­მა­რი გე­ლა­თის ან რო­მე­ლი­მე სხვა ტაძ­რის სა­კურ­თხე­ველ­ში გა­და­ას­ვე­ნეს. თა­მა­რის სად­მე გა­დას­ვე­ნე­ბის შე­სა­ხებ ერ­თა­დერ­თი ცნო­ბა არ­სე­ბობს - ფრან­გი ჯვა­რო­სა­ნი რა­ინ­დის, დე ბუ­ას ეპის­ტო­ლე, რომ­ლის მი­ხედ­ვი­თაც, ლა­შა გი­ორ­გი უზარ­მა­ზა­რი მხედ­რო­ბით მი­ე­მარ­თე­ბა წმინ­და მი­წა­ზე საბ­რ­ძოლ­ვე­ლად და თან მი­აქვს თა­მა­რის ნეშ­ტი იერუ­სა­ლიმ­ში. სა­ვა­რა­უ­დოდ, ამ ეპის­ტო­ლე­ში რა­ღაც სხვა ლე­გენ­და აისა­ხა, ლა­შა გი­ორ­გი ამ პე­რი­ოდ­ში თა­მა­რის გა­დას­ვე­ნე­ბას ვერ მო­ა­ხერ­ხებ­და.

- რა გვაძ­ლევს დე ბუ­ას ეპის­ტო­ლეს სი­მარ­თ­ლე­ში ეჭ­ვის შე­ტა­ნის სა­ფუძ­ველს?

- ამის შე­სა­ხებ ვრცე­ლი ნარ­კ­ვე­ვის წა­კითხ­ვა მკითხ­ველს აღ­ნიშ­ნულ კრე­ბულ­ში შე­ეძ­ლე­ბა. ჩე­მი და­თა­რი­ღე­ბით, დე ბუ­ას ეპის­ტო­ლე 1217-1220 წლებ­შია შედ­გე­ნი­ლი. მე-11 სა­უ­კუ­ნე­ში ვრცელ­დე­ბა ცნო­ბი­ლი ლე­გენ­და იოანე პრეს­ვი­ტე­რის შე­სა­ხებ. ასო­ბით წე­რილს ნა­ხავთ დე ბუ­ას ეპის­ტო­ლეს მსგავსს, სა­დაც იოანე პრეს­ვი­ტე­რი მი­დის ლაშ­ქ­რით წმინ­და მი­წა­ზე იერუ­სა­ლი­მის გა­სა­თა­ვი­სუფ­ლებ­ლად. სა­ვა­რა­უ­დოდ, ლა­შა გი­ორ­გი ამის პრო­ტო­ტი­პია და შე­უძ­ლე­ბე­ლია, დე ბუ­ას ეპის­ტო­ლე­ში სი­მარ­თ­ლე ვე­ძი­ოთ, რად­გან არც ერ­თი კონ­კ­რე­ტუ­ლი ფაქ­ტი არ გვაქვს იმის და­მა­დას­ტუ­რე­ბე­ლი, რომ ლა­შა იერუ­სა­ლი­მის­კენ და­იძ­რა. მე-13 სა­უ­კუ­ნის 10-იანი წლე­ბის შემ­დეგ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ისე­თი გე­ო­პო­ლი­ტი­კუ­რი ვი­თა­რე­ბა იყო, რომ შე­უძ­ლე­ბე­ლია, ქარ­თ­ვე­ლებს იერუ­სა­ლი­მის­კენ გა­ე­ლაშ­ქ­რათ. ლე­გენ­და მა­ინც და­ი­ლე­ქა ხალ­ხ­ში. უფ­რო მე­ტიც, სა­ქარ­თ­ვე­ლოს სხვა­დას­ხ­ვა კუთხე­ში სწამთ, რომ თა­მა­რი სა­ი­დუმ­ლო ვი­თა­რე­ბა­ში სწო­რედ მათ მხა­რე­ში დაკ­რ­ძა­ლეს.

- თქვენ რა­ტომ მი­იჩ­ნევთ მას გე­ლა­თის სა­კურ­თხე­ველ­ში გა­დას­ვე­ნე­ბუ­ლად?

- თა­მა­რის გა­დას­ვე­ნე­ბა მი­სი წმინ­და­ნად შე­რაცხ­ვის შემ­დეგ უნ­და მომ­ხ­და­რი­ყო, მაგ­რამ რო­დის შე­რაცხეს? ამის შე­სა­ხებ არც სა­ე­რო და არც სა­სუ­ლი­ე­რო ხა­სი­ა­თის დო­კუ­მენ­ტი არ მოგ­ვე­პო­ვე­ბა. შეგ­ვიძ­ლია გა­მო­ვიკ­ვ­ლი­ოთ, რო­დი­დან ზე­ი­მობს სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეკ­ლე­სია მი­სი ხსე­ნე­ბის დღეს. არ­სე­ბობს მე-11 სა­უ­კუ­ნე­ში გა­და­წე­რი­ლი დი­დი სვი­ნაქ­სა­რი, რო­მე­ლიც ხელ­ნა­წერ­თა ეროვ­ნულ ცენ­ტ­რ­ში ინა­ხე­ბა (A 97 ხელ­ნა­წე­რი) და სა­დაც ერთ-ერ­თი მი­ნა­წე­რი ასე­თი ში­ნა­არ­სი­საა: “თვე­სა მა­ის­სა პირ­ველ­სა, ამას­ვე დღე­სა, წმი­დი­სა ნე­ტა­რი­სა თა­მარ დე­დოფ­ლი­სა”. მი­ნა­წერს თა­რი­ღი არ უზის, მაგ­რამ ხელ­ნა­წერ­თა ეროვ­ნუ­ლი ცენ­ტ­რის მთა­ვარ­მა სპე­ცი­ა­ლის­ტ­მა ენ­რი­კო გა­ბი­ძაშ­ვილ­მა ვა­რა­უ­დი გა­მოთ­ქ­ვა, რომ იგი მე-13 სა­უ­კუ­ნის მე-2 ნა­ხე­ვარს უნ­და ეკუთ­ვ­ნო­დეს. ეს დღე სა­ეკ­ლე­სიო კა­ლენ­დარ­ში თა­მა­რის ხსე­ნე­ბის დღეა. უნ­და ვი­ვა­რა­უ­დოთ, რომ მი­სი წმინ­და­ნად შე­რაცხ­ვა და სა­კურ­თხე­ველ­ში ან მას­თან ახ­ლოს გა­დას­ვე­ნე­ბა მე-13 სა­უ­კუ­ნე­ში­ვე მოხ­და, უკ­ვე მონ­ღოლ­თა ბა­ტო­ნო­ბის პე­რი­ოდ­ში.

ამი­სი დად­გე­ნა არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი გათხ­რე­ბის ჩა­ტა­რე­ბით შეგ­ვიძ­ლია, რაც რე­ა­ლუ­რად და­ა­დას­ტუ­რებ­და ამ ჰი­პო­თე­ზას, თუმ­ცა კი, მოქ­მე­დი ტაძ­რის სა­კურ­თხევ­ლის გათხ­რა იოლი არ არის, ამა­ზე სა­პატ­რი­არ­ქომ უნ­და იმ­ს­ჯე­ლოს. გარ­და იმი­სა, რომ არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი გათხ­რე­ბი იქ წირ­ვა-ლოც­ვას რამ­დე­ნი­მე თვით შე­ა­ფერ­ხებს, წმინ­და­ნის ნეშ­ტ­თან შე­ხე­ბაც არ იქ­ნე­ბა ასე ად­ვი­ლი. ჩე­მი ვა­რა­უ­დით, აქ­ვე უნ­და იყოს და­ვით აღ­მა­შე­ნებ­ლის საფ­ლა­ვიც.

- აღ­მა­შე­ნებ­ლის საფ­ლა­ვის შე­სა­ხებ ხომ მი­სი საფ­ლა­ვის ქვა გვამ­ც­ნობს?

- ფაქ­ტია, და­ვი­თი გე­ლა­თის კა­რიბ­ჭე­ში იყო დაკ­რ­ძა­ლუ­ლი, იქ, სა­დაც და­რუ­ბან­დის კა­რი ჰკი­დია. თუმ­ცა, ისიც ვი­ცით, რომ ექ­ვ­თი­მე თა­ყა­იშ­ვილ­მა გათხ­რი­სას ამ ად­გილ­ზე ადა­მი­ა­ნუ­რი ნეშ­ტის ვე­რა­ვი­თა­რი ნი­შან­წყა­ლი ვერ აღ­მო­ა­ჩი­ნა. სა­ინ­ტე­რე­სოა, რა­ტომ დაკ­რ­ძა­ლეს ამ­ხე­ლა მე­ფე ტაძ­რის კა­რიბ­ჭე­ში? ამა­ზე პა­სუ­ხის გა­ცე­მა ძა­ლი­ან ლო­გი­კუ­რად შე­იძ­ლე­ბა, ყო­ველ­გ­ვა­რი ლე­გენ­დის გა­რე­შე. მან გე­ლა­თის ტაძ­რის მშე­ნებ­ლო­ბა 1106 წელს და­ი­ყო და რო­დე­საც გარ­და­იც­ვა­ლა, ტა­ძა­რი დას­რუ­ლე­ბუ­ლი არ იყო. თა­ვის მე­ო­რე ან­დერ­ძ­ში და­ვი­თი წერს: “ხო­ლო დარ­ჩა მო­ნას­ტე­რი სა­მარ­ხა­ვი ჩე­მი და საძ­ვა­ლე შვილ­თა ჩემ­თა უს­რუ­ლად. და წარ­მ­ყ­ვა მის­თ­ვის­ცა ტკი­ვი­ლი სა­მა­რა­დი­სო. აწ შვილ­მან ჩემ­მან მე­ფე­მან დი­მიტ­რი სრულ ჰყოს ყოვ­ლი­თურთ სა­უ­კუ­ნოდ სა­ლო­ცა­ვად ჩემ­თ­ვის, მის­თ­ვის და მო­მა­ვალ­თა ჩემ­თათ­ვის”. და რად­გან ტა­ძა­რი დას­რუ­ლე­ბუ­ლი არ იყო, იგი შე­სას­ვ­ლელ­ში და­მარ­ხეს. თუნ­დაც მას და­ე­ბა­რე­ბი­ნა, კა­რიბ­ჭე­ში დამ­მარ­ხე­თო, შთა­მო­მა­ვა­ლი იქ არ დაკ­რ­ძა­ლავ­და. საფ­ლავ­ზე ფე­ხის დად­გ­მის ლე­გენ­და, სა­ვა­რა­უ­დოდ, “გა­ლო­ბა­ნი სი­ნა­ნუ­ლი­სა­ნის” ანა­რეკ­ლია. რო­გორც ჩანს, შემ­დეგ, ასე­ვე წმინ­და­ნად შე­რაცხ­ვის გა­მო, გა­და­ას­ვე­ნეს. ამა­ზე უკ­ვე ცნო­ბა გაგ­ვაჩ­ნია. მე-19 სა­უ­კუ­ნე­ში მი­ხე­ილ სა­ბი­ნი­ნი “სა­ქარ­თ­ვე­ლოს სა­მოთხე­ში” წერს, რომ და­ვი­თი ოდეს წმინ­და­ნად შე­რაცხეს, დაკ­რ­ძა­ლეს გე­ლა­თის ტრა­პე­ზის ქვის ქვე­შო. მარ­თა­ლია, ეს ცნო­ბა გვი­ან­დე­ლია, მაგ­რამ უდა­ვოდ, ძვე­ლი წყა­რო­ე­ბი­დან უნ­და მომ­დი­ნა­რე­ობ­დეს. რაც შე­ე­ხე­ბა წმინ­და­ნად შე­რაცხ­ვის თა­რიღს, ამის შე­სა­ხებ არა­ნა­ი­რი ცნო­ბა არ გაგ­ვაჩ­ნია და ამა­ზე სა­უ­ბა­რი რთუ­ლია. სა­ვა­რა­უ­დოდ, ეს მე-13 სა­უ­კუ­ნის ბო­ლოს და მე-14-ის და­საწყის­ში უნ­და მომ­ხ­და­რი­ყო.

P.S. თე­მურ კენ­კე­ბაშ­ვი­ლის სა­ის­ტო­რიო ნარ­კ­ვე­ვებს გა­მო­ი­ყე­ნე­ბენ რო­გორც სპე­ცი­ა­ლის­ტე­ბი, ასე­ვე სტუ­დენ­ტე­ბი და მოს­წავ­ლე­ე­ბი, სა­დაც, გარ­და ზე­მო­აღ­ნიშ­ნუ­ლი თე­მე­ბი­სა, გან­ხი­ლუ­ლია ქვე­მო ქარ­თ­ლის ის­ტო­რი­ულ-გე­ოგ­რა­ფი­უ­ლი სა­კითხე­ბი, სა­მე­ფო ხე­ლი­სუფ­ლე­ბი­სათ­ვის ბრძო­ლე­ბის ის­ტო­რია აღ­მა­შე­ნებ­ლის მემ­კ­ვიდ­რე­თა მა­გა­ლი­თებ­ზე, რამ­დე­ნი­მე ეპი­ზო­დი სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეკ­ლე­სი­ის უახ­ლე­სი ის­ტო­რი­ი­დან და სხვა. აქ­ვე აღ­ვ­ნიშ­ნავთ, რომ წიგ­ნის რე­დაქ­ტო­რია აკა­დე­მი­კო­სი იულონ გა­გო­ში­ძე, ხო­ლო სა­რე­დაქ­ციო კო­ლე­გი­ას წარ­მო­ად­გე­ნენ პრო­ფე­სო­რე­ბი: სერ­გო ვარ­დო­სა­ნი­ძე, ან­დ­რო გო­გუ­ა­ძე, მა­ნა­ნა ხო­მე­რი­კი.

ეპო­ქე­ბი იც­ვ­ლე­ბა და ახა­ლი თა­ო­ბა ის­ტო­რი­ას ახ­ლე­ბუ­რად კითხუ­ლობს და იაზ­რებს. მე-20 სა­უ­კუ­ნის მკვლე­ვა­რებ­მა თა­ვი­ან­თი სათ­ქ­მე­ლი თქვეს და დაგ­ვი­ტო­ვეს, ჯე­რი ამ სა­უ­კუ­ნე­ზეა.

• ამობეჭდე
• გაუგზავნე მეგობარს
• კომენტარი (3)

ამბები

• პოლიტიკა
• უცხოეთი
• რეგიონი
• ინტერვიუ
• სამართალი

ბიზნესი

• ტექნოლოგიები
• ფინანსები
• ბანკები
• მშენებლობა
• რეალური კაპიტალი

სპორტი

• ფეხბურთი
• კალათბურთი
• ჭიდაობა
• რაგბი
• ჭადრაკი
• სხვა

საზოგადოება

• განათლება
• მედია
• მეცნიერება
• ევროპა ირჩევს

რევიუ

• ხელოვნება და დიზაინი
• თეატრი
• კინო
• წიგნები
• ტელევიზია
• მუსიკა

სტილი

• სახლი
• მოდა
• მარანი
• კულინარია
• ავტო

თვალსაზრისი

• აგორა
• ფოსტა
• ბლოგი
• პრესომბუდსმენი

ტენდერები

The New York Times